background
logotype
image1 image2 image3

Zabytki Wiazowa



Polecamy pobrać na dysk ilustrowaną wersję zabytków Wiązowa. Wersja PDF, waga 15mb

Pobierz: Zabytki Wiązowa

Historia

  • Historia Wiązowa jest ściśle związana z historią Śląska i tak należy te ziemie traktować. Miasto zostało założone przez biskupa Tomasz I, za zezwoleniem księcia Wrocławskiego Henryka III w 1250r. na prawie niemieckim tzw. Prawo Nyskie. Od założenia miasta w 1252r. do 1335r. Śląsk był pod panowaniem książąt Piastowskich(Henryka IV Prawego, Bolka II Surowego i Bolka II). Od 1335r. do 1526r. Śląsk był pod panowaniem korony Czeskiej. Od 1526r. do 1742r. Śląsk był pod panowaniem korony Austriackiej. Od 1740r. do 1918r. Śląsk pod panowaniem korony Pruskiej. Od 1919r. do 1933r. Śląsk w republice Weimarskiej. Od 1933r. do 1945r. Śląsk należy do III Rzeszy. Od 1945r. Śląsk został włączony do ziem Polskich. Na ziemiach tych gospodarzyli Polacy, Czesi, Niemcy, Austriacy, rządzili książęta, królowie, a obecnie po roku 1945, Wiązów i cały Śląsk wchodzi w skład Państwa Polskiego na mocy porozumienia trzech zwycięskich mocarstw.
  • Patronem miasta Wiązowa jest Św. Jan Chrzciciel a herbem głowa Św. Jana Chrzciciela na tacy. Jest on pierwszym ponadnarodowym, ponad lokalnym świętym czczonym w całym kościele. Herb miasta Wiązowa jest powtórzeniem pieczęci biskupów Wrocławskich. Dwie umieszczone nad głowa lilie heraldyczne symbolizują czystość i niewinność. Wjeżdżając do Wiązowa od strony Brzegu, Strzelina czy Wrocławia wita św. Jan Chrzciciel, przedstawiony na stylizowanej tarczy herbowej zaprojektowanej przez artystę plastyka Bogusława Szychowiaka.

Ratusz

Pierwsze wiadomości potwierdzone o istnieniu ratusza pochodzą z 1285r. Był to zapewne budynek drewniany, tak jak inne w tym czasie na Śląsku. Zniszczony pożarem w 1557r. Odbudowany w latach 1574-1585r., został ponownie zniszczony w 1633r., przez wojska szwedzkie.

Obecny ratusz powstał w 1616r., odbudowany w latach 1665-1668., przebudowany, w 1871-1872 kiedy to również dobudowano piętro. Jest budowlą dwupiętrową na planie prostokąta o fasadzie rozdzielonej wieża przechodzącą w ośmiobok, zwieńczona barokowym hełmem z latarnią, na szczycie której znajduje się ażurowa chorągiewka i krzyżyk. Pokryty jest dachem czterospadowym z blachy. Od strony wieży parterowa dobudówka szerokości wierzy, dźwigająca taras z murowaną-metalową balustradą.

Nad tarasem zachowały się wtórnie wmurowane kartusze herbowe: jeden z 1616r., dwa biskupów Wrocławskich oraz tablica pamiątkowa z napisem 1252-1967-750 lat Miasta Wiązów. Wewnątrz na drugim piętrze znajduje się jeszcze jeden kartusz herbowy biskupa  Wrocławskiego.


Rynek








Biskup Tomasz - Ojciec Wiązowa

 

Biskup Wrocławski Tomasz I pochodził z możnego liczącego się rodu Rawiczów. Tomasz posiadał tytuł magistra, więc musiał skończyć studia uniwersyteckie prawdopodobnie we Włoszech. Jeszcze jako kanonik kapituły katedralnej pracował w kancelarii książęcej na dworze Henryka Brodatego.

Po śmierci kanclerza Idziego zajął jego miejsce. W 1232r. po dwóch latach pracy na tym eksponowanym stanowisku został wybrany na biskupa Wrocławskiego i niedługo zatwierdzony przez Papieża. Był człowiekiem wpływowym i doświadczonym w administrowaniu kraju. Przez wiele lat był uwikłany w spory z książętami Śląskimi. Za pontyfikatu Tomasza I świetnie rozwijający się Śląsk przeżył klęskę i zniszczenia najazdu Tatarskiego.

Podjął się także trudu dźwignięcia ze zniszczeń dóbr kościelnych rozrzuconych na całym Śląsku. Sprowadzał osadników z Niemiec, zakładał nowe miasta i wsie, min. Wiązów. Tomasz I cieszył się dużym autorytetem u Papieża Grzegorza IX i jego czterech następców. Dzięki jego poparciu w 1267r. dziewiętnaście lat po śmierci odbyła się uroczysta kanonizacja księżnej Jadwigi. Zmarł 30 maja 1268r, został pochowany w podziemiach prezbiterium katedry


Kościół pod wezwaniem św. Mikołaja

Św. Mikołaj, biskup(+około 343/352). Urodził się w Patras w Grecji. Był biskupem Miry( Azja Mniejsza). Na początku IV wieku. W działalności pasterskiej odznaczał się wrażliwością na ludzka biedę i nieszczęście. Swoja pomoc ofiarował  dyskretnie i anonimowo.

Uczestniczył w soborze powszechnym w Nicei(325r.). Jego relikwie od roku 1087 znajdują się w Bari. W XIII wieku pojawił się zwyczaj rozdawania w szkołach pod patronem św. Mikołaja stypendiów i zapomóg. Św. Mikołaj jest patronem Grecji, Rusi, Antwerpii, Berlina, Miry, Moskwy, Nowogrodu.

Jego atrybutami są min. Anioł, Anioł z mitrą, chleb, troje dzieci lub młodzieńców w cebrzyku, trzy jabłka, trzy złote kule na księdze lub w dłoni pastorał.

Kościół parafialny pod wezwaniem św. Mikołaja wzmiankowany w 1285r., obecnie wzniesiony w II połowie XV wieku, gotycki, przebudowany w początkach XVIII wieku, restaurowany w latach 1914-1917r., i 1955-1962r.,-barokowy.

Jest to budowla orientowana, murowana z przyporami, jednonawowa z dwuprzęsłowym prezbiterium, licznymi przybudówkami. Dach trójspadowy, kryty dachówką, kryty blachą.

Od zachodu kwadratowa, sześciokondygnacyjna wieża z dachem progowym z krzyżem na szczycie. Wyposażenie wnętrza głównie barokowe. Pochodzi z XVIII w.


Kaplica pod wezwaniem św. Marii Magdaleny

Po urządzeniu nowego cmentarza, zbudowano w 1580r. kościół poświęcony św. Marii Magdalenie, która była bardzo czczona na ziemi Śląskiej.

Dnia 22 lipca w 1580r. w święto patronki odbyła się pierwsza procesja do nowo zbudowanego kościoła. W 1883r. proboszcz Wiązowski Franciszek Ksawery Elpelt wybudował nowy kościół.

Posiada on nawę, jednoprzęsłowe prezbiterium, od strony zachodniej wieżę, przez którą prowadzi wejście do wnętrza świątyni.

Przed ołtarzem znajduje się płyta nagrobna fundatora-proboszcza Elpelta. Zniszczony w czasie II Wojny Światowej kościół grzebalny został odnowiony na początku lat 60-tych. Wprowadzono wówczas nową polichromię wnętrza i zmieniono pokrycie dachowe.


Ukrzyżowany Jezus z płaczącą matką i św. Janem.

Rzeźba w kamieniu mistrza Glatza, mieszkańca Wiązowa. Ukrzyżowany Jezus z płaczącą matką i św. Janem


Widok ulicy 1-go Maja


Widok z wieży kaplicy cmentarnej


Ulica Kościelna


Ulica Daszyńskiego


Ulica Armii Ludowej


Szkoła


Dom Opieki Społecznej

W roku 1865 siostry Boromeuszki podjęły się pielęgnowania chorychw starym biskupim szpitalu. Zakład chorych w Wiązowie został otwarty w czerwcu 1913r. z ośmioma łóżkami.

Rozbudowa od października 1920r. do czerwca 1921r. pomnożyła liczbę łóżek 30. W czasie I Wojny Światowej szpital służył jako rezerwowy wojskowy lazare. Dziś Dom Opieki Społecznej.


Jan Nepomucen

Barokowa rzeźba z piaskowca św. Jana Nepomucena. Był notariuszem biskupim i proboszczem w Pradze. Doktor prawa, patron zakonu jezuitów, Pragi i tonących. Beatyfikowany w 1721r., kanonizowany w 1729r.

Na moście młynówki rzeki Oława ( Ul. Daszyńskiego), stoi figura św. Jana Nepomucena z 1850r., piaskowiec, klasycyzm.


Ulica Biskupicka


Stacja kolejowa

Nieczynna już stacja kolejowa. W 1889r. została oddana do użytku linia kolejowa z Wiązowa do Strzelina, a w 1910r. do Brzegu. Wiązów jako miasto w latach 1945-47 był miastem zamkniętym bez jakiejkolwiek komunikacji.

Dopiero wiosną 1947r. uruchomiono linię kolejową ochrzczoną przez kolejarzy „zerówką” Pociągi kursowały na trasie Brzeg-Grodków-Głęboka-Wiązów-Brzeg. W roku 1947 pociągi zaczęły kursować na trasie Brzeg-Strzelin(dalej Ząbkowice Śl. Później Łagiewniki). Na dzień dzisiejszy stacja nieczynna.


Stary Wiązów

Kościół pw. Św. Floriana, wzmiankowany jako kaplica w 1227r. obecnie wzniesiony w II połowie XV w., przebudowany w 1712r., zbarokizowany i powiększony o wieżę. Częściowo zniszczony w 1945r. odbudowany w 1946-47, restaurowany w 1962-64r., gotycko-barokowy.


Orientowany, murowany, od wschodu z przyporami od zachodu wieża z cebulastym hełmem. Stromy dach z sygnaturka, pokryty dachówka.


Drewniany krzyż z dekorowanym pobdaszkiem i piękną drewniana rzeźbą ukrzyżowanego Pana Jezusa.


Barokowa piaskowcowa figura św. Jana Nepomucena,  na dekorowanym cokole, z XVIII w.


Figura zadumanego anioła


Kapliczka po środku wsi z czerwonej cegły


Na wschodnim krańcu wsi stoi kapliczka z XIX w., słupowa, z niszami ostrołukowymi z trzech stron, skutymi kratami z daszkiem czterospadowym pod karpiówką, zwieńczona krzyżem.

We wnękach figury: Serce Jezusa, Matki Boskiej Królowej z Dzieciątkiem oraz nieustalonego świętego.


Zborowice

Kaplica być może z 1707r., znajduje się w centrum wsi, przebudowana w XIX/XX w., murowana na cokole z dachem dwu spadowym.

Od zachodu kwadratowa wieża z daszkiem progowym, na szczycie krzyż z chorągiewką i data 1707r.


Kapliczka neogotycka z dwoma słupami z wnęką o łuku ostrym obramowana w cegle. We wnęce grupa figur św. Rodziny



Księżyce

Kościół pod wezwaniem św. Józefa Oblubieńca NMP, z 1903r., restaurowany w 1964r., neoromanizm. Murowany na ceglanym cokole, z zaokrąglonym prezbiterium, z wieżą boczną od północy.

Dach pokryty dachówka, pozostały blachą. Wieża z hełmem ostrosłupowym czworobocznym na niej krzyż.


Wyszonowice


Kościół w Wyszonowicach

Najstarszy dawny zespół pałacowy z XVIII/ XIX w. Pierwsza wiadomość o dworze z 1689r. Obecny murowany z kamienia i cegły, dwu kondygnacyjny, na planie prostokąta z narożna wieżą-alkierzem.

Piwnicach sklepienia krzyżowe. Dwa wejścia poprzedzone tarasem po schodkach, nad nimi wmurowane trzy kartusze herbowe.

Do 1930r. właścicielem był Georg Friedrich von Sauern. Pałac znajduje się w złym stanie, po północnej stronie niewielki park


Kaplica cmentarna w Wyszonowicach


Kapliczka po środku wioski.



Wawrzęcice

Dawny pałac z XIX w. obecnie dom mieszkalny. Murowany, dwukondygnacyjny z poddaszem. W kształcie litery L z dobudówką  od wschodu dach dwuspadowy.


Jędrzychowice

Zespół pałacowy wzniesiony około 1846r.- do II Wojny Światowej należał do Paula Yorka von Wartenburg.


Murowany, wysoko podpiwniczony, dwukondygnacyjny o kształcie zbliżonym do kwadratu. Dach czterospadowy z wietrznikami kryty dachówka.

 


Nowo wybudowana kapliczka poświecona NMP.



Ośno


Kapliczka umiejscowiona po środku wioski.


Gułów

Kościół ewangelicki, obecnie rzymsko-katolicki, z II połowy XVI w., przebudowany w 1881r., murowany na kamiennej podmurówce
z przyporami, dach dwuspadowy kryty dachówka.


Wieża od zachodu z iglica z krzyżykiem. Obok kościoła stoi kwadratowa kaplica z daszkiem brogowym z krzyżykiem, wejście
ostrołukowe.

Dwór obecnie dom mieszkalny z XIX w., wzmiankowany w k. XVIII w. Parterowy, na planie wydłużonego prostokąta, zakryty wysokim czterospadowym dachem łamanym, z okapemeternitem.

Do 1945 r. właścicielem był Paul York von Wartenburg. Ciekawostką jest fakt, że jeden z członków rodziny Peter York brałudział w zamachu na Hitlera-stracony.



Z dużej sieni z kominkiem prowadzą drewniane schody na górną kondygnacje, strop belkowy.

Drzwi z ozdobnymi kutymi zawiasami. Dworek otoczony jest kamiennym murem z bramą z około 1900r.


Furta ogrodowa


Witowice

Kościół filialny pw. MB Częstochowskiej z około XVI w. murowany na cokole, halowy z pięciobocznym prezbiterium, wieżą do zachodu i dwiema dobudówkami.


Okna o łukach pełnych, dach dwuspadowy z ażurowym krzyżem od strony prezbiterium.


Wieża z tarczą zegarową, z łukiem iglicowym zakończonym kulą i krzyżem.


Na murze kościoła od strony południowej epitafium z 1598r. z dwiema postaciami, napisami i herbami, zwieńczonym trójkątnym tympanonem.

Młyn wodny z lat 1920-30, murowany, czterokondygnacyjny w części wieży pięciokondygnacyjny, dach dwuspadowy, w części wieży brogowy. 


Młyn od dawna nieczynny, przeznaczony na zajazd. Z urządzeń młyńskich pozostały: ujęcie wodne na młynówce rzeki Oławy z urządzeniami do regulacji przepływu wody oraz transmisja zębata zmieniająca ruch poziomy na pionowy.



Wawrzyszów


Pałac obecnie filia szkoły podstawowej wzniesiony około 1850r. w stylu wczesnego neogotyku z elementami neorenesansowymi.

Kościół filialny poświęcony Matce Boskiej Różańcowej z XVI w. przebudowany XIX/XX w. restaurowany w 1986r.


Murowany na cokole, w kształcie prostokąta z kwadratową gotycka wieżą. Na wieży trzy pasy gzymsów.


Łojowice

Pałac zbudowany w XIX w., neorenesansowy, murowany, dwukondygnacyjny zbliżony do kwadratu.


Z końcem XIX w. rozbudowany w kierunku wschodnim. Dach czterospadowy z lukarnami w poddaszu, z tarasem otoczonym metalową balustradą. W fasadzie podjazd wsparty na filarach dźwigających taras.


Pałac widziany z bramy wjazdowej.


Brama wjazdowa do zespołu dworskiego.


Kowalów

Jest tu piękny zabytkowy kościół filialny poświęcony św. Urszuli z I p. XIV w., przebudowany około 1600r. uszkodzony w 1945r. zabezpieczony w 1949r., odbudowany w 1946r., gotycki.


Krzyż stojący przed dziedzińcem kościoła. Całość otoczona jest murem kamiennym z kamienia polnego i ciosu. Mur porasta częściowo bluszcz pospolity.




Na cmentarzu przykościelnym groby poniemieckie.


Za wsią przy drodze w kierunku Jutrzyny stoi słupowa murowana kapliczka z przełomu XIX/XX w. zwieńczona żelaznym krzyżem lotaryńskim.

2020  Towarzystwo Miłośników Ziemi Wiązowskiej