Peter Yorck von Wartenburg

Peter Yorck von Wartenburg urodził się 13 listopada 1904r. w Małej Oleśnicy. Miał trzech braci i sześć sióstr. Starszy od niego o dwa lata brat Paul, zgodnie z zasadami ordynacji, został panem na włościach. Peterowi pozostała kariera urzędnicza lub wojskowa. Postanowił zostać prawnikiem. Studiował w Bonn, potem przeniósł się do Wrocławia. W 1926r. został doktorem prawa i zaczął poszukiwać pracy. Chciał być blisko domu, dlatego jego pierwsza posada to magistrat w Wiązowie, a następnie praca w sądzie w Brzegu. Jednak dla takiego młodego człowieka, pełnego energii, ciekawego świata ciągnęło do wielkiego miasta, dlatego przeniósł się do Berlina. Tam w centralnych instytucjach rozwijała się jego kariera urzędnicza. Peter był także tzw. wolnym duchem. Lubił przebywać w towarzystwie artystów, interesowała go filozofia. Wraz z małżonką prowadził w Berlinie rodzaj salonu dyskusyjnego. Przez pewien czas pracował także w organizacji pomagającej ubogim rolnikom ze wschodnich terenów Rzeszy. Jego żona Marion wspominała, że pewnego zimowego dnia wrócił do domu bez butów i płaszcza. Oddał je biedakowi, którego spotkał na drodze, bo twierdził, że on ich bardziej potrzebował. Nigdy nie wstąpił do NSDAP, co było równoznaczne z utratą szansy na awans. Był zawsze wierny ideologii swojej klasy: konserwatyzmowi i chrześcijaństwu. W swojej pracy doktorskiej dowodził, że kryzys republiki weimarskiej doprowadzi do odrodzenia się monarchii. Jednak historia rozwiała złudzenia młodego intelektualisty i bez pardonu wkroczyła w jego świat. Od kiedy naziści przejęli władzę, Peter miał świadomość istnienia obozów koncentracyjnych. Wstrząsem była dla niego noc kryształowa. Po tym wydarzeniu założył pierwszy, krytyczny wobec Hitlera krąg dyskusyjny. Z czasem zmienił krąg swoich znajomych. Miejsce dyskusji z artystami o najnowszych wydarzeniach kulturalnych w Berlinie zajęły kwestie polityczne. Omawiane z wojskowymi i prawnikami. Kolejnym przełomowym momentem w jego życiu było poznanie Helmuta Jamesa von Moltke, założyciela Kręgu z Krzyżowej. Historycy oceniają, że Yorck był jedną z najbardziej znanych postaci w tej organizacji. 20 lipca 1944r. zorganizowano zamach na życie Hitlera, w który zamieszany był także Peter. W skutek szeregu nieprzewidzianych zdarzeń próba nie powiodła się. Zamachowiec uzbroił tylko jedną z bomb. Teczka z ładunkiem została odsunięta od Hitlera, w dodatku jego spotkanie z oddziałem przeniesiono do drewnianego baraku, a miało się dobyć w bunkrze, gdzie siła wybuchu byłaby o wiele większa. Gestapo aresztowało Petera Yorcka już następnego dnia.

 

Proces trwał 2 dni, od 7-8 sierpnia 1944r. Już drugiego dnia Yorck został stracony. Aby upokorzyć jego i jego rodzinę powieszono go na sznurze przywiązanym do rzeźnickiego haka, a cała egzekucja na polecenie Hitlera została sfilmowana. W ostatnim liście do żony wyrażał nadzieję, że jego śmierć przybliży współczesnemu człowiekowi zapomnianego Boga.


Mała Oleśnica – rodzinna posiadłość Petera Yorcka.

Okazały barokowy pałac z początku XVIIIw. Zbudowany na fundamentach byłej komandorii zakonnej. Od ok. 1220r. panowali tam templariusze, a od 1312-1811r. Joannici. W 1814r. trafił on w ręce feldmarszałka hrabiego L. Yorcka, który otrzymał go za zasługi od samego cesarza za udział w wojnie z Napoleonem. Obecny zespół barokowy powstał w wyniku odbudowy elementów wcześniejszych po pożarze w 1706r., rozbudowany w latach 1815-1820 i restaurowany na początku XX w. Całość założona jest wokół prostokątnego dziedzińca, skrzydło północno-zachodnie zajmuje kaplica akcentowana w bryle czworoboczną wieżą, zwieńczoną cebulastym hełmem z latarnią, odbudowana po pożarze w roku 1706. Wokół pałacu znajduje się duży, zabytkowy 20 ha park, w którym stoi rodzinny grobowiec (mauzoleum) ostatnich właścicieli. Odbudowano go w latach 90 przy pomocy kardynała Gulbinowicza.


Mauzoleum rodziny Wartenburg

 


Zespół dworski w Gułowie. Jedna z ostatnich posiadłości Yorcka

 

Jedna z kolejnych prac T.M.Z.W, która miała na celu przybliżyć ciekawą i charyzmatyczną postać jaką był Peter Yorck von Wartenburg.

 

Opracowanie: Roman Dębosz